نوع خبر 
 
 

یادداشت دکتر مهدی بهروش رئیس شاخه محیط زیست

چالش ها و معضلات  زیست محیطی پایتخت

دکتر مهدی بهروش- استاد دانشگاه و فعال محیط زیست

انتخابات تمام شد کابینه صلاحیت خود را از مجلس گرفت، شورای شهر جدید بر روی صندلی های خود نشستند، شهردار انتخاب شد و آقای دکتر نجفی بعنوان شهردار تهران به میز خود تکیه زده است. هر روز از کنار و گوشه خبرهای جدیدی از انتصابات برای معاونت ها و  سایر قسمت های شهرداری بگوش می رسد و چندی نمی گذرد که تمامی افراد با پست های جدید در نقط مختلف شهرداری خدمت خواهند کرد. در این بین اداره ای وجود دارد که همیشه در مواقعی  بحرانی اسمی ازش بگوش می رسد که متاسفانه همیشه در حاشیه و تا به امروز  در دست افراد بیکفایت اداره می شده و آن اداره ستاد محیط زیست شهرداری بوده است.

امروزه شهر تهران از هر جهت به مثابه یک انبار باروت از نظر زیست محیطی می باشد که هر لحظه ممکن است منفجر شود و صدای آن ممکن است از هر نقطه ای به گوش برسد. تهران شهری که قدمتی در حدود 7000 سال قبل از میلاد دارد روزگاری شهر تهران به واسطه برخورداری از مغاک، سفره های آبهای زیرزمینی، منابع طبیعی، آب و هوا خوب و پناهگاه حیات وحش گیاهی و جانورانی بکر همیشه مورد توجه انسان ها بوده است.

با افزایش جمعیت و افزایش وسعت شهر مشکلات کوچک زیست محیطی ابتدا به موضوعاتی چون جمع آوری و پسماند و فاضلاب ختم می شد، امروزه مشکلات جدیدی بر پیکیره تهران وارد شده که می توان این معضلات زیست محیطی به قرار زیر بیان نمود:

1- حاشیه نشینی و زاغه نشینی: حاشیه نشینان فاقد بهداشت عمومی و خصوصی در حد و اندازه استانداردهای جهانی و حتی ملی هستند و اقدام علیه بهداشت عمومی و محیط زیست در چنین مناطقی شایع است. انباشت زباله ها و عدم جمع آوری آنها، جریان فاضلاب منازل در کوچه ها و عدم دفع بهداشتی آن، آلودگی های صوتی و آلودگی هوا و غیره در این محلات مشهود است.

2- انباشت و افزایش مواد زائد جامد شهری: رشد روز افزون جمعیت به ویژه جمعیت شهری در تهران و به تبع آن افزایش مواد زائد جامد باعث گردیده تا معضل مواد زائد توجه کارشناسان محیط زیست و تصمیم گیران فعال در این حوضه را به خود جلب کرده، همچنین لزوم توجه به معیارها و ضوابط زیست محیطی جهت مکان یابی، محل های دفن بهینه مواد زائد جامدشهری را به مساله ای اساسی تبدیل کرده است.

3- افزایش میزان مصرف منابع طبیعی: با افزایش جمعیت میزان تقاضا برای مصرف منابع طبیعی زیادتر   می شود این منابع به دو دسته تقسیم می شود. الف)منابع تجدیدپذیر: منابعی هستند که به طور عمده از جانداران بدست می آیند، سرعت تولید این منابع زیاد است و متناسب با مصرف تولید می شوند. مثل پشم، پنبه... ب)منابع تجدید ناپذیر: منابعی هستند که چرخه تولید آنها بسیار طولانی است اما سرعت مصرف آنها بسیار بسیار زیادتر از سرعت تولید آنهاست مانند نفت و زغال سنگ و گاز. پیشرفت و شهرنشینی عملا سبب شده است از منابع کره زمین به طور فزاینده ای مصرف گردد و بشر در آینده نزدیک با کمبود منابع تجدید ناپذیر مانند سوخت های فسیلی مواجه خواهد شد.

4- آلودگی هوا: آلودگی هوا با توجه به پیامدهای زیان آور به یکی از ملموس‌ترین معضلات زیست‌محیطی تهران، پایتخت ایران و چندین شهر دیگر ایران تبدیل شده‌ است.

5- آلودگی صدا: بیشترین سهم آلودگی صوتی در کلانشهر تهران ناشی از سیستم حمل و نقل موتوری است، عاملی پنهان از چشم که یکی از ابعاد مهم و تاثیر گذار در بهبود کیفیت زندگی و محیط زیست شهری به شمار می آید.

6- آلودگی منظر (بصری) شهری: تهران، شهر خاکستری رنگ بی روحی است. ساختمان‌های بد قواره در کنار خیابانهایی که لبالب از ماشین و آدم است. تهران از نظر بصری، دچار چنان اغتشاشی است که باید با بهره گیری از جلوهای زیبای محیط زیست ساماندهی شود.

7- آلودگی نوری:  تهران مدت‌ها است به دلیل استفاده غلط از نورهای مصنوعی، از مرز هشدار آلودگی‌های نوری گذشته‌ است و در وضعیت قرمز به سر می‌برد.

8- کوچک شدن زیستگاه ها و ورود جانوران وحشی به اجتماعات شهری: درباره علت ورود حیوانات وحش به محوطه شهری تهران، مشخص نبودن مرز بین آنها نیست، بلکه نفوذ انسان به زیستگاه جانوران می باشد.

9- ترافیک و جمعیت شناور: در بررسی سال 1356 در مورد آلودگی هوا در شهر تهران در آن زمان مشخص شد تهران ظرفیت 4 میلیون نفر جمعیت را ندارد در حالی که امروز جمعیت ثابت و شناور آن به مرز 17 میلیون نفر رسیده است و روزی دوهزار خودرو نیز شماره‌گذاری می‌شود. آلودگی ترافیکی از جمله مسائلی است که سلامت شهروندان را مورد مخاطره قرار می دهد.

10- افزایش درجه حرارت(جزیره گرمایی): جزیره گرمایی شهری نتیجه تاثیرات پیچیده فرآیند های شهری روی اقلیم آن است؛ جزیره گرمایی به دلیل تخریب موازنه گرما در فضای شهری به وجود آمده است. ساختمان های بلند و نامنظم در شهرهای بزرگ، نمایانگر یک جزیره گرمایی است بررسی دمایی، تفاوتی حدود ۱۰ الی ۱۵ درجه سانتی گراد را بین مرکز شهر و پیرامون آن نشان می دهد.

11- گنبد غباری:  وقتی که هوای آلوده و گرم در سطح شهر حرکت کرده و در حومه شهر پایین بیاید، تشکیل یک سطح بسیار مشخص و مجزا را می دهد که اصطلاحا آن را (گنبد غباری ) می نامند. گنبد غباری که در اثر مواد آلاینده ایجاد شده از نفوذ نور کافی خورشید به سطح هوای تنفسی جلوگیری کرده و در اثر همین گنبد غباری است که در روزهایی که باد نمی وزد هوای شهر سنگین تر و آلودگی شدید تر میشود.

12- اینورژن یا وارونگی دما : پدیده‌ای است که در آن برخلاف حالت طبیعی با افزایش ارتفاع دما نیز زیاد می‌شود و در این شرایط درجه حرارت پائین جو کمتر از طبقه فوقانی می‌باشد.

13-زمین خواری، کوه خواری و تخریب عرصه های منابع طبیعی: پدیده زمین‌خواری و اخیرا کوه‌خواری و ساخت‌وساز در ارتفاعات از دیگر مسائل رنج‌آور و اسفبار در تهران می باشد که بدون هیچ ضابطه ای همچنان ادامه دارد.

14- تخریب باغ های شهری: تخریب باغ ها و درختان یکی دیگر از مشکلات زیست محیطی پایتخت       می باشند تامین درآمدزایی شهرداری از محل فروش تراکم را نمی توان کتمان کرد، همچنین از ابهامات و عدم تناسب جرم با مجازات در حوزه تخریب درختان و باغات نمی توان چشم پوشی کرد و این در حالی است که متاسفانه نگاه به فضای سبز تهران نگاه کاربری است.

15- استفاده از گونه های گیاهی غیربومی و پارازیت در فضای سبز شهری: ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻨﺎﺳــﺐ ﺍﺯ    ﺍﺳﺎﺳﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﺑﺨﺸﻬﺎﻱ ﻃﺮﺡ ﻫﺎﻱ ﻓﻀﺎﻱ ﺳﺒﺰ ﺍﺳﺖ اما متاسفانه چندی است که شهرداری تهران با کاشت گونه های مانند درخت پریس یا عرعر، گیاه فرفیون و خانواده های متنوع سوزنی برگان تیشه به تنوع زیستی گیاهی تهران می زند و کاشت این گونه ها موجب از بین رفتن گونه های بومی تهران می شود. علاوه بر دخل و تصرف انسانی در تهران عامل دیگری که می‌تواند گونه مهاجم ایجاد کند تراریخته کردن گیاهان و تغییر ساختار ژنتیکی آن هاست که این کار می‌تواند «ابر علف هرزها» را ایجاد کند که با هیچ گونه       آفت کشی از بین نمی‌روند.

16- سفید بالک ها: این حشرات مزاحم حدود پنج سال است که آسایش را از مردم پایتخت ربوده‌اند. همین که هوا در پایتخت کمی گرم شد، سرو‌کله‌شان پیدا می‌شود. مگس‌های سفید مزاحمان سمجی هستند که شهروندان با هیچ راهکاری نمی‌توانند از شرشان خلاص شوند به خصوص وقتی که با ورودشان به دهان و چشم رهگذران خیابان‌های مرکزی و جنوبی شهر کلافه‌کننده می‌شوند.

17- افزایش موش ها و کلاغ ها: مردم پایتخت با 30میلیون موش و ده‌ها هزار کلاغ هر روز زندگی می‌کنند.   موش‌ها با وارد کردن خسارت به مواد غذائی و پایین آوردن ارزش آنها و انتشار و انتقال بیماری‌ها و بالاخره ایجاد مزاحمت برای انسانها مورد تنفر انسان بوده و برای بسیاری از افراد سبب ایجاد ناراحتی فکری و روحی می‌گردند. کلاغ به اندازه موش‌ برای محیط زیست آسیب به حساب نمی‌آید، اما ممکن است در بعضی نقاط به دنبال فرزند خود بگردد که باعث آسیب به انسان‌ها می‌شود.

18- کاهش تنوع زیستی تهران: تخریب زیستگاه ها مهمترین عامل از بین رفتن تنوع زیستی تهران محسوب می شود. بر اساس مطالعات صورت گرفته تعداد 167 گونه گیاهی ، 136 گونه پرنده، 2 گونه دوزیست، 38 گونه پستاندار تاکنون در مناطق حفاظت شده تهران شناسایی شده است. همچنین وجود مناطق حفاظت شده و پارک ملی نیز از مهمترین تنوع زیستی تهران بشمار می آید که متاسفانه تخریب و تصرف از مهمترین عوامل از بین رفتن این مناطق می باشد.

19- نشست زمین: خشکسالی و برداشت نامتعارف آب از چاه‌های غیرمجاز، علاوه بر خشک شدن دیگر چاه‌ها و مشکل در تامین آب شرب باعث فرونشست زمین در دشت ورامین، دشت تهران، کرج و شهریار شده است، مناطقی که تا پیش از این قطب کشاورزی در منطقه به حساب می‌آمدند. هر روز یک میلی متر از زمین در تهران یعنی در سال، ۳۶ سانتی متر نشست می کند. این میزان نشست تهران را رکورددار نشست زمین در دنیا کرده است.

20- کاهش آبهای زیرزمینی: وضعیت آبهای زیرزمینی استان تهران به دلیل برداشت آب برای مصارف کشاورزی به شرایط بحرانی رسیده است. در سال‌های اخیر تغییر اقلیم و کاهش بارندگی‌ها در سطح کلان و جهانی و از سوی دیگر نیاز به آب و منابع آبی در داخل شهر باعث شد تا میزان برداشت از سفره‌های زیرزمینی بیش ‌از حد مجاز شود. این عوامل سبب کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و بروز پدیده فرونشست در تهران شده است.

21- ضعف مدیرتی پسماندهای ویژه و صنعتی: یکی از مشکلات بسیار حاد محیط زیستی تهران، مدیریت نامناسب بر پسماندهای ویژه و صنعتی است. عدم مدیریت صحیح  بر پسماندهای ویژه، خطرات زیادی را با توجه به ویژگی های احتراق، واکنش پذیری، خورندگی و سمیت بر سلامتی انسان و طبیعت وارد می نماید. متاسفانه زباله های صنعتی و پسماندهای ویژه در زباله های عادی پنهان شده و شهرداری بدون هیچ ضابظه ای اقدام  به دفع این زباله ها می کند. این زباله مانند یک بمب در محیط باقی می ماند تا روزی که بر اثر یک عامل طبیعی یا غیر طبیعی وارد محیط و تبدیل به یک فاجعه زیست محیطی شود.

22- کمبود سرانه فضای سبز شهری: بر اساس مطالعات و بررسی های استاندارد جهانی محیط زیست سازمان ملل سرانه فضای سبز، به ازای هر نفر، 25 متر است این در حالی است که طبق آخرین برآورده اعلام شده از سوی شهرداری تهران در خصوص سرانه فضای سبز برای هر تهرانی 14 متر است.

23- آلودگی خاک: وجود بحران آلودگی خاک در پایتخت که براثر فعالیت آبیاری زمین های کشاورزی جنوب تهران با فاضلاب، پسماندهای نفتی و آلودگی های ناشی از پالایشگاه تهران در منطقه درسون آباد و اسماعیل آباد و آلودگی ناشی از دفن زباله روزانه بیش از ۸۰۰۰ تن در کهریزک و … از مهمترین کانون آلودگی خاک این شهر می باشد.

با توجه به این تفاسیر و معضلات اشاره شده شهرداری تهران در بهبود وضعیت محیط زیست انسانی و طبیعی که بر اثر بی مبالاتی و ضعف مدیران گذشته همتی باید از خود نشان دهند که اندکی بتوانند از بار این معضلات بکاهند از نیروهای استفاده کنند که دغدغه محیط زیست را داشته باشند نه دعدغه پست و مقام و مدیر بودن و رییس بودن.

امید است در 4 سال آینده شاهد شکوفا شدن بذر شهری سبز در تهران آلوده باشیم شاهد بازگشت پرندگان و کفش دوزکها و پروانه هایی  باشیم که در دوران کودکی به یاد داشتیم.

سه شنبه 21 شهريور 1396  23:33

آخرين تاريخ بازديد : چهارشنبه 1 آذر 1396  3:1:35
تعداد بازديد از اين خبر : 324
کدخبر : 259